marius
van de wildenberg
28 jaar
​1917-1945

Wildenberg van den, Marius Johannes Gerlachus Maria (Loon op Zand, 21 mei 1917 – 31 mei 1945, Bergen Belsen). Zoon van H.W.V. van den Wildenberg, looier (of directeur van een looierij) en A.M. van Loosdrecht. Na de geboorte van Marius volgde er in 1918 uit dit huwelijk nog een zusje. Marius volgde college tijdens zijn werk als ambtenaar in de Gemeente Haaren. Hij stierf in Bergen-Belsen, opgepakt vanwege zijn verzetswerk in functie. 

​IN MEMORIAM

Proloog
De gemeente Haaren herbergde in de oorlog een groot aantal onderduikers. Zij werden op illegale wijze ingeschreven in het bevolkingsregister. Marius van den Wildenberg werkte op het gemeentehuis in het dorp: eerst als vrijwilliger en vanaf 1937 als ambtenaar. Aan het begin van de oorlog stond Marius ingeschreven als student aan de Roomsch Katholieke Handelshoogeschool in Tilburg. Met één middag college per week kon hij zijn functie als ambtenaar zo goed mogelijk blijven uitoefenen.
 
Set-up
Marius rijdt iedere dag op de motor van zijn woonplaats Loon op Zand naar zijn werk in Haaren. De burgemeester van het dorp schrijft een verzoekschrift om Marius, berijder van het motorrijwiel D.K.W.N. 37008 (model r.t.), een bewijs van vrije doortocht te verlenen. Marius is belast met de uitvoering van de mobilisatievoorschriften en plaatsvervangend hoofd van de luchtbeschermingsdienst in het dorp. Al snel maakt Marius carrière binnen de gemeente en besluit hij te verhuizen naar de plek waar hij met veel plezier en gedrevenheid werkt.
 
Motorisch moment
Als eerste ambtenaar ter secretarie, plaatsvervangend gemeentesecretaris, plaatsvervangend gemeenteontvanger, en als ambtenaar voor de bevolkingsregisters is Marius al snel onmisbaar. Hij wordt daarom vrijgesteld van de gedwongen tewerkstelling in Duitsland. In een brief aan de secretaris-generaal van het departement van binnenlandse zaken schrijft de burgemeester van Haaren: “Betrokkene is bovendien door mij aangewezen als plaatselijk Commissaris voor de afvoer van de burgerbevolking en is als zoodanig met de geheele leiding hiervan belast. Naar mijne mening zijn in het bovenstaande voldoende gronden aanwezig om de onmisbaarheid van den eerste ambtenaar in deze gemeentebaan te toonen.”

Keerpunten
Marius maakt zich, samen met zijn collega André Vissers (tweede ambtenaar ter secretarie), inderdaad verdienstelijk in de oorlogsjaren – en wel in het verzet! Zij besluiten samen tot het uitgeven van valse persoonsbewijzen aan jongens in Haaren, die net als zij de leeftijd hebben om in Duitsland tewerkgesteld te worden. Met het verstrekken van valse papieren brengen Marius en André ook vele onderduikers en verzetsmensen in het dorp tijdelijk in veiligheid. De jongens worden lid van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers en als zodanig ook beëdigd. Lange tijd loopt hun verzetswerk op rolletjes. Maar dan komt er een moment dat Marius en André zoveel illegale persoonsbewijzen hebben uitgegeven dat een controle fataal zou worden.
 
Climax
Het lijkt hen beter om de administratie, samen met het hele bevolkingsregister van Haaren, te laten verdwijnen. In het dossier over de 'roof-overval' beschrijven Marius en André gedetailleerd hoe dit gegaan is. Afgesproken wordt om de administratie en het bevolkingsregister al de avond voor de overval uit het gemeentehuis te halen en te begraven in een kippenkooi. “Eerst wordt nu overgegaan tot het begraven van de 'Haarense bevolking'; de stoffige registers, vindplaatsen van kostbare gegeven voor Gestapo en handlangers, worden in de gereedgemaakte kuil gestampt … Om beurten graven we in het licht van de nu snel opkomende maan; het gekras en gebonk van de scherpe spade klinkt hol in de harde grond. Daarna staan we met vieren te dansen op de plaats waar de Haarense bevolking – laten we hopen in vrede – rust.”
 
Resolutie
De vier handlangers van Marius en André overvallen 's nachts het gemeentehuis en nemen de rest van de administratie en het bevolkingsregister – een gemakkelijk mee te nemen hoeveelheid papieren – mee. Niemand zal weten dat het grootste deel van de buit al eerder is weggehaald. Op deze manier zijn Marius en André niet meteen verdacht. Om voor een alibi te zorgen, wordt afgesproken dat zij ergens gaan kaarten of 'buurten'. Maar bij een huiszoeking worden de jongens door de Sicherheitsdienst (sd) gearresteerd. Zij worden meegenomen naar het gemeentehuis van Haaren waar een onderzoek wordt ingesteld. Er worden verschillende bezwarende feiten gevonden. De jongens worden naar Kamp Haaren gebracht en later naar Scheveningen vervoerd voor verhoor.
 
Epiloog
Twee maanden later werden Marius en André overgebracht naar Kamp Vught, met een onderbreking van een korte tewerkstelling in Arnhem. Dit was het begin van een lange reis en een periode van zware arbeid in verschillende kampen in Duitsland. Op 26 februari 1945 overleed André te Buchenwald. Jarenlang bleef er onzekerheid over het lot van Marius. “Het laatste dat wij weten”, zo schreven zijn Tilburgse studiegenoten na de oorlog, “is dat hij vanuit concentratiekamp Buchenwald in een ziekenhuis terecht kwam. Verder ontbreekt ieder spoor. Bidden wij voor zijn behouden terugkomst!”
​Pas in 1950 kreeg de familie Van den Wildenberg van het Nederlandse Rode Kruis bericht dat Marius tussen 5 april en 31 mei 1945 in Bergen-Belsen is overleden.

1. Erelijst

1. Persoonsdossier Haaren

3. Overval Gemeentehuis Haaren

4. Overlijdensakte

5. In Memoriam Fratrum

6. St. Joris en de Draak

Bronvermelding

​1.  www.erelijst.nl
2. BHIC, 5009 Gemeentebestuur Haaren 1811-1943, invnr. 266. Persoonsdossier Wildenberg, M.J.G.M. van de (ambtenaar). 
3.  De kleine Meijerij, jaargang 45 (1994), nr. 4
4. BHIC, Archief 1298, Overlijdensregister Haaren 1951, invnr. 3750, aktenr. 20 
5. In Memoriam Fratrum. Gedenkboekje Tilburgs Studenten Corps St. Olof, p. 12
6.  http://www.4en5mei.nl/herdenken-en-vieren/oorlogsmonumenten/monumenten_zoeken/oorlogsmonument/2421/haaren%2C-%27sint-joris-en-de-draak%27

GITTA CAMFFERMAN
22 jaar
ALGEMENE CULTUURWETEN-SCHAPPEN

Beste MARIUS 

Jouw levensverhaal heeft mij geïnspireerd tot het maken van een schilderij. Het belangrijkste in jouw laatste levensjaren moet toch het werk bij het verzet zijn geweest. Jouw moed en de hoop die je hiermee aan anderen gaf, heeft dit schilderij vormgegeven. Zo staat de kern van het schilderij voor hoop, liefde, vertrouwen en vrede, geuit in lichte pastelkleuren. De beweging die in dit deel van het schilderij naar voren komt, laat de vrijheid zien die in deze wereld aanwezig is.
​
Helaas stond deze tijd niet volledig in het teken van deze wereld. Het uitgeven van valse papieren aan verschillende soorten onderduikers was noodzakelijk in het Nederland dat de Duitse bezetting had gecreëerd. Dit brengt mij tot de rest van het schilderij. De vrolijke, positieve kern wordt namelijk overschaduwd en omsingeld door een donkere, strakke tijd vol angst en wanhoop. De lijnen in dit vlak symboliseren de systematiek waarmee de Duitse bezetting te werk ging. Gelukkig bood jij, Marius, een open luik tot de nog steeds bestaande goede wereld, door middel van jouw moed.

Ik weet oprecht niet of ik jouw moed zou hebben gehad, of dat ik mijn leven had geriskeerd om anderen te redden. Het klinkt heldhaftig om hier te zeggen dat ik dat natuurlijk had gedaan, want dat is het juiste. Maar dat zou naïef zijn om te denken en wellicht ook een beetje arrogant als ik naar mijzelf kijk. De situatie waarin jij terecht was gekomen, zou ik hier in het nu niet zomaar kunnen naspelen of mij kunnen voorstellen en dus zou de keuze die ik zou maken nooit recht doen aan de manier waarop jij jouw keuze hebt moeten maken. En als ik nu al niet zeker weet of dat ik mij zou verzetten tegen zo'n regime, zou ik dat dan wel weten als ik in jouw schoenen had gestaan? 

Rust zacht,

Gitta

Wil jij ook een brief schrijven aan Marius?

Ben jij een student of medewerker van Tilburg University, of een leerling van het Odulphuslyceum in Tilburg?  
Mocht je actief willen bijdragen aan het digitaal monument, kijk  snel  verder op de pagina 'contact'. ​

---

>  lees hier de brief van Pieter Siebers aan Marius
​>  lees hier de brief van Vera Bakkers aan Marius